De polonaise
Een Poolse hofdans Hoewel de polonaise snel doet denken aan carnaval, bier en een op elkaar gedrukte mensenmassa, was de polonaise die in de zeventiende eeuw werd gedanst allesbehalve dat. De dans vond wel zijn oorsprong in de volkscultuur, maar werd snel opgenomen in de Poolse hofcultuur. Hier werd het netter gemaakt en kreeg het […]
Bossche Vrijmetselaars in de Tweede Wereldoorlog
Roof en liquidatie Historici typeren het optreden van de Duitse bezetter in de beginjaren vaak als terughoudend, gericht op het geruststellen van de bevolking. Jegens de Orde van Vrijmetselaren was de aanpak echter van meet af aan keihard en nietsontziend. Dit vond zijn oorsprong in de nazistische repressie in het Duitsland van de jaren dertig, […]
Jouw wereld en wij
In dit museum was ik speciaal op bezoek om een sculptuur van beeldhouwer Niel Steenbergen (Steenbergen 1911 – Oosterhout 1997) uit 1938, te bekijken. Het betrof een buste van Bernard Vlekke (Stampersgat 1899 – Waalre 1970) de broer van mijn opa Jan Vlekke. Tijdens het archiveren van de nalatenschap van mijn moeder, Anne Marie Weijsters–Vlekke, […]
Slavernij en de textielindustrie in Helmond
Helmond, een stad van wevers Helmond is vanaf de middeleeuwen tot ver in de twintigste eeuw een stad van wevers geweest, eerst van linnen, later katoenen stoffen. Zij weefden in opdracht van kooplieden (meestal fabrikeurs genoemd) die de garens leverden en de stoffen afnamen en verkochten. De wevers waren allemaal thuiswevers. In de negentiende eeuw […]
Stiekem gedanst
“Toen ons mam stierf werd ze bijgezet in het graf van ons pap. Op de steen wilden wij deze mooie foto van het verliefde stel plaatsen, omdat ze daar zo zielsgelukkig samen opstaan. Tante Nelleke, het jongste zusje van ons mam, vertelde toen het bijzondere verhaal achter deze foto.” Mietje van de Mortel (1934-2022) groeide […]
Machinaal spinnen
Machinaal spinnen, de eerste mechanisering Halverwege de achttiende eeuw steeg de behoefte naar garens, mede onder invloed van de bevolkingsgroei, afzetmogelijkheden én de toenemende productiviteit in de weverij door de invoering van de snelspoel. Op vele plaatsen zocht men naar technieken om de drie hoofdbewerkingen van het spinnen – het rekken en twisten van de […]
Ketting en inslag
Ketting en inslag Voordat met het weven begonnen kan worden moeten de garens de nodige bewerkingen ondergaan en het weefgetouw in gereedheid worden gebracht. Lange tijd was dit handwerk dat pas geleidelijk door apparatuur is vervangen. Gesponnen garens zijn niet direct bruikbaar als ketting- of inslaggaren of breigaren. Ze moeten (in de regel) omgespoeld, versterkt […]
Weven, van handwerk tot automaat
De weeftoestellen zijn te onderscheiden naar de richting van de ketting. Er zijn horizontale en verticale weeftoestellen. De eerste eenvoudige weeftoestellen hebben deelstokken of rollers om de kettingdraden te vormen en lussenstokken of ophalers om de sprong, de opening om de draad doorheen te halen, te vormen. De inslag werd aangeslagen met een weefkam. Dat […]
Textielveredeling, van ruw weefsel tot fraaie en gebruiksklare stof
Nabewerking wordt ook wel veredeling genoemd en omvat als voornaamste processen het wassen, bleken, verven en bedrukken van ruw weefsel. De verzamelnaam voor al deze bewerkingen is appretuur. Dit bevat alle behandelingen die dienen om het weefsel zoals dat uit de weverij komt te reinigen, te verfraaien of in eigenschappen te verbeteren, naast bijvoorbeeld ook […]
Dorpeling schrikt van eerste stoomtrein in Noord-Brabant rond 1870
De eerste Noord-Brabantse spoorlijn, van Antwerpen naar Roosendaal, werd in 1854 voltooid. Dit was het begin van de ontwikkeling van het Brabantse spoornet. Tussen 1862 en 1868 werden meer verbindingen aangelegd, zoals tussen Breda-Tilburg en Boxtel-Eindhoven, en in 1870 werd de verbinding bij ‘s-Hertogenbosch gekoppeld aan het spoornet naar Utrecht. Vijftig, zestig jaar nadien, in […]
Een schip als windvaan op Kasteel Helmond
In 2024 ontstond discussie over de windvaan omdat die zou verwijzen naar het met slavenhandel verdiende geld waarmee Wesselman het kasteel kocht. Het handelsschip zou symbool staan voor zijn slavenschepen. Bij onderzoek dat ik kort tevoren had verricht naar Carel Frederik Wesselman bleek dat hij kleinschalig handelde in bouwmaterialen op Suriname, dat dit gebeurde met […]
Kasteel Portinc in Bergeijk en de herkomst van de gebroeders Van Eyck
Volgens jarenlang systematisch onderzoek door archiefvorser dr. Lucas van Dijck uit Rosmalen zouden de gebroeders Van Eyck hun oorsprong hebben in Bergeijk en niet – zoals traditioneel wordt aangenomen – in het Belgische Maaseik. Deze visie steunt op archiefbronnen en genealogisch onderzoek waarin een adellijke familie Bac met wortels in Tilburg centraal staat. In deze […]