De dienstwoningen aan de Bos en Beemdweg in Tilburg

Gebouwd in 1972-1973

De woningen dateren van begin jaren zeventig. Waarom moesten die dienstwoningen er komen? Vanuit het stoomwezen werden er toentertijd scherpe eisen gesteld aan de bereikbaarheid van zuiveringsmedewerkers die werkten met de Farrar slibontwateringsinstallatie. In deze installatie werd zuiveringsslib ingedikt en ontwaterd met behulp van heet water vanaf 190 graden Celsius met een druk van 40 bar. Als hier een storing optrad die niet snel genoeg verholpen werd was er kans op ontploffing.

Hierdoor was er bij storingen een reactietijd van maximaal 45 minuten vereist. Ook buiten werktijd. Dag en nacht. Daarom werden enkele proces operators -toen nog klaarmeesters genoemd- verplicht ondergebracht in woningen naast de zuivering. Dan kon je snel in actie komen bij storingen. Gemeente Tilburg bouwde hiervoor  in 1972-1973 drie dienstwoningen. Met als adres Bos en Beemdweg 121, 129 en 131.

Overname door Waterschap De Dommel in 1995

In 1995 nam Waterschap De Dommel de rioolwaterzuivering in Tilburg-Noord over van de gemeente Tilburg. Daarmee kwamen ook de drie dienstwoningen aan de Bos en Beemdweg in het bezit van het waterschap. De zuiveringsmedewerkers die op dat moment in de woningen woonden waren tot dat jaar als ambtenaar in dienst bij de gemeente Tilburg. Bij de overname van de rioolwaterzuivering in de woningen kwamen zij in dienst van het waterschap.

Bijzonder was dat de medewerkers in de woning mochten blijven wonen tot hun vertrek. Sinds de ontmanteling van de Farrar-installatie in 1987 was het officieel niet meer noodzakelijk om als zuiveringsmedewerker direct naast de zuivering te wonen. Maar de afspraak dat de huidige bewoners in de dienstwoningen mochten blijven wonen bleef staan.

Vandaag de dag (2025) staan er nog twee dienstwoningen, Bos en Beemdweg 121 en 131. Het huis aan de Bos en Beemdweg 129 is in 2005 gesloopt.

Het leven aan de Bos en Beemdweg

Oud-zuiveringsmedewerker Jesse Flohr woont in 2025 nog steeds met zijn vrouw Babs aan de Bos en Beemdweg 121. Hij weet nog goed dat hij er in 1976 kwam wonen.

Jesse Flohr: “Onze dochters waren op dat moment 2 en 4 jaar oud. We woonden eerst nog een tijdje in een flat in Tilburg, maar waren als jong gezin blij om wat meer ruimte te hebben. Niet alleen in het huis, ook door de mooie groene ruimte er omheen. Heel vrij. En fijn dichtbij het werk natuurlijk. Ons eigen paradijs, zo zien we het.”

Hoe was dat, een leven waarbij werk en gezinsleven zo met elkaar verweven zijn?

“Het was in die tijd voor mij en mijn collega’s volledig normaal om altijd met het werk bezig te zijn. Het kastje voor alarmering stond naast mijn bed. Later werd dit een semafoon. We waren erg loyaal naar de werkgever en naar elkaar. Er waren periodes als het veel regende dat we dag en nacht aan het werk waren om de zuiveringsinstallatie draaiende te houden. Zeker hard werken, maar totaal niet vervelend. We hadden juist enorm veel pret met elkaar. Als collega’s, maar ook als buren. Het was echt kameraadschap. Zelfs buiten werktijd zorgden we voor elkaar. We hadden elkaars sleutel van de woningen. Zo konden we bij vakanties de post uithalen en voor de huisdieren zorgen. Dat moest ook wel, want op wat kleine boerderijtjes verderop na woonde er natuurlijk niemand in de buurt.”

Hard werken, hard ontspannen

Jesse vervolgt: “Er stond in die begintijd nog geen hek om de rioolwaterzuivering. Vanuit huis konden we zo het zuiveringsterrein op. Van de baas mochten we altijd gebruik maken van de kantine. Als we hard gewerkt hadden zorgde hij voor wat biertjes om de dienst af te sluiten.”

“Ja, er zijn daar heel wat feestjes gegeven. Met collega’s en hun gezinnen vierden we er Sinterklaas. En onze dochters mochten in de kantine hun kinderfeestjes geven. Dat was natuurlijk fantastisch en uniek. Een mooie jeugdherinnering.”

Hoe vonden jullie dochters het om op zo’n bijzondere plek op te groeien?

“Ze vonden het prachtig. Vriendjes en vriendinnetjes van school kwamen maar wat graag hierheen. Ook al was het een eindje uit de stad. Juist leuk, lekker buiten spelen. In bomen klimmen, verstoppertje. Een heel avontuur op zo’n bijzondere plek.”

“We hebben ze vrij streng opgevoed. Tegelijkertijd was er hier veel vrijheid. Veel meer dan wanneer je in een gewone woonwijk zou wonen. Met een van mijn dochters heb ik zelfs geoefend voor haar rijexamen op het zuiveringsterrein. Bochtjes maken, bijzondere verrichtingen. Dat zou nu natuurlijk niet meer kunnen. Maar we deden het en letten goed op. Niemand had er last van. En ze was uiteindelijk wel geslaagd met deze extra oefening!”

Waren er ook minder leuke dingen aan het wonen naast een zuivering?

“Ten tijde van de Farrar-installatie waren er nog geen geurfilters. Toen kon er wel een penetrante geur hangen. Ik heb destijds weleens gehad dat ik thuis kwam na het werk en na twee, drie keer douchen nog naar de zuivering stonk. Het ging gewoon in je huid zitten. Die tijden zijn gelukkig veranderd en alle technieken verbeterd.”

Je hebt sowieso de zuivering en het zuiveringswerk veel zien veranderen in de loop der jaren.

“Enorm! Toen wij in de dienstwoning kwamen wonen had je hierachter de kantine, een groot veld, de Farrar-installatie en de bakken van de zuivering. Dat was het wel zo’n beetje. Nou kijk nu maar eens hoe het veranderd is. Veel groter en een aaneenschakeling van technische installaties. We zitten hier natuurlijk ook eerste rang om het allemaal te volgen. Vanuit onze tuin kijk je zo op het zuiveringsterrein. Uiteindelijk kwamen de beluchtingsstraten en natuurlijk de energiefabriek met de biogasinstallatie. En daar stopt het niet. Ik ga nog regelmatig een kopje koffie drinken op de zuivering om wat bij te praten. Ook nu nog ben ik altijd welkom. Dan hebben we het vaak over nieuwe technische ontwikkelingen, want ik vind het nog steeds leuk om dat bij te houden. Doordat je zo lang aan de installaties gewerkt hebt weet je er natuurlijk ook veel van hoe het allemaal werkt. Dus als er nu iets niet helemaal goed draait dan kan ik nog wat adviseren en meedenken over een mogelijke oplossing. Vaak lukt dat ook. Want voor de oplossing van de toekomst kun je best nog eens terugkijken naar het verleden van het zuiveringswerk en daarvan leren.”

Zuiveringswerk voor de natuur

Jesse Flohr besluit: “Ondanks al die technische uitbreidingen en veranderingen ervaren we het leven hier toch helemaal niet als wonen op een fabrieksterrein hoor. Het is hier voor ons juist het echte buitenleven, wonen tussen het groen en dichtbij de natuur. Er zitten veel beestjes, vogels en insecten. Ik heb een moestuintje in de tuin, de buurman een bijenkolonie. Mensen die op een rioolwaterzuivering werken zijn echt niet alleen maar geïnteresseerd in techniek. We zorgen er met ons mooie zuiveringswerk juist voor dat het vieze rioolwater van mensen weer schoon water wordt voor de natuur. En dat doen we steeds beter. Je staat er versteld van hoe snel de techniek verandert voor steeds schoner water. Daar mogen we best trots op zijn.”

Dit verhaal is geschreven in een serie over 75 jaar zuiveringswerk van Waterschap De Dommel. Hieronder een overzicht van de verhalen.

• Gerrit Stubbe, “Waarom het waterschap De Dommel het eerste waterschap werd dat de formele zuiveringstaak toegewezen kreeg”
• Hein Elemans, “Van beerput en tonnenstelsel naar de eerste biologische waterzuivering van Waterschap De Dommel”
• Jesse Flohr, “100 jaar geschiedenis van de slibbehandeling bij RWZI Tilburg”
• Ilse van der Doelen, “De Dienstwoningen aan de Bos en Beemdweg in Tilburg”
• Frank van Dorst, “We lossen het op!”