Nieuwsgierig als altijd begon ik mijn onderzoek. Al snel stuitte ik op de eeuwenoude geschiedenis van de Belgische stad Geel, ten oosten van Antwerpen. Al sinds de middeleeuwen staat deze plaats bekend om haar bijzondere zorg voor mensen met een psychische aandoening. Zij werden er niet opgesloten, maar opgenomen in gewone gezinnen. Daarmee groeide Geel uit tot een wereldwijd uniek voorbeeld van gezinsverpleging en christelijke naastenliefde.
Tot op de dag van vandaag bestaat in Geel de eeuwenoude gezinsverpleging voort. Mensen met een psychische kwetsbaarheid, tegenwoordig veelal pleeggasten genoemd, worden er opgevangen binnen gewone gezinnen en maken deel uit van het dagelijks leven in de gemeenschap. Deze bijzondere zorgtraditie werd in 2023 door UNESCO erkend als immaterieel erfgoed en geniet internationale bekendheid.
Wat betekent Sint-Dimphna voor Geel?
Centraal in deze traditie staat Sint-Dimpna, de patroonheilige van Geel en beschermheilige van mensen met een psychische aandoening. Volgens de overlevering was Dimpna een Ierse prinses. Nadat haar moeder was overleden, raakte haar vader, de koning van Ierland, geobsedeerd door de schoonheid van zijn eigen dochter en wilde hij met haar trouwen. Dimpna weigerde resoluut en vluchtte samen met haar biechtvader, de heilige Gerebernus, naar het huidige Geel.
De koning zette de achtervolging in en wist hen uiteindelijk in Geel te onderscheppen. Toen Dimpna opnieuw weigerde haar ‘bezeten’ vader te huwen, onthoofdde hij haar eigenhandig. Sindsdien wordt zij vereerd als martelares en beschermheilige van mensen die lijden aan geestelijke aandoeningen.
Hoe langer ik naar de pentekening keek, hoe meer details mij opvielen. Centraal staat duidelijk Sint-Dimpna. Daaromheen een zestal karakteristieke mannen; ieder met een brandende kaars in de hand. Eén van de mannen draagt bovendien opvallend twee medailles op zijn borst. Mogelijk verwijzen deze naar een bedevaart of een religieuze broederschap.
Gasthuismuseum in Geel
Om meer over deze bijzondere voorstelling te weten te komen nam ik contact op met het Gasthuismuseum in Geel, dat een omvangrijke collectie bezit over Sint-Dimpna en de historie van de stad Geel. Tot mijn verrassing bleek men de pentekening niet te kennen. De conservator Janna Lefevre noemde haar dan ook “vast en zeker een bijzondere vondst” en stuurde de afbeelding door naar het Openbaar Psychiatrisch Zorgcentrum (OPZ) Geel en naar verschillende deskundigen op het gebied van de Geelse gezinsverpleging en de Dimpnaverering. Daarbij werd onder meer gewezen op een mogelijke verwijzing naar de bekende Geelse kostgast Jefke de Kruisvaarder, die kerkelijke insignes op zijn kleding droeg en een vertrouwde verschijning was tijdens processies. Misschien komen er uiteindelijk nog meer bijzondere ‘verrassingen’ over deze tekening boven water.
Wie is Luc van Hoek?
Ook over de kunstenaar zelf wilde ik meer te weten komen. Op het internet viel veel over hem te vinden. Luc van Hoek (1910–1991) bleek een veelzijdig Brabants kunstenaar uit Goirle te zijn. Hij verwierf grote bekendheid met zijn religieuze kunst, glas-in-loodramen, illustraties en talloze opdrachten voor kerken, scholen en openbare gebouwen. Zijn werk is nog altijd op veel plaatsen in Brabant terug te vinden. Losse pentekeningen van zijn hand verschijnen maar zelden op de markt.
Dat maakt deze bescheiden aankoop van slechts enkele tientjes misschien wel veel betekenisvoller dan ik op het eerste gezicht had kunnen vermoeden. Want achter deze karikatuurachtige pentekening van een talentvol kunstenaar gaat een eeuwenoude geschiedenis schuil: een verhaal over geloof, hoop en naastenliefde.
