Deze video’s zijn gemaakt voor de tentoonstelling Soils in samenwerking met Erfgoed Brabant. Met speciale dank aan Toetie en Achmed Soeropaiman en John Heesakkers (Janmiekeshoeve). Soils is te zien in het Van Abbemuseum in Eindhoven van 15 juni 2024 tot 24 november 2024
Videograaf
Silvan Vasilda
Transcriptie
0:00:00.001-0:00:17.000
[muziek]
0:00:17.000-0:00:37.000
Hallo, ik ben Toetie. Wij komen uit Eindhoven. Ik ben getrouwd met deze meneer, Achmed. We hebben zelf drie kinderen en oorsprong uit Suriname natuurlijk… We zijn samen hier gekomen. We hebben nu een volkstuintje waar we ons, ja, zoveel mogelijk… de roots die wij daarvandaan hebben, ook hier kunnen planten.
0:00:37.000-0:00:56.000
Ik ben Achmed. Ik heb een volkstuintje. Ik ben nu al, met een vroeg pensioen, al vier jaar, ruim vier jaar. En als ik hier ben, voel ik me heel prettig. Geeft mij toch…
0:00:56.000-0:00:58.000
Rust? – Nee.
0:00:58.000-0:01:30.000
Geeft mij meer energie, want als ik hier ben, soms ben ik de hele dag bezig. Ik ben hier, maar geen pauze genomen. En dat bedoel ik, het geeft mij energie. Dus niet weten dat ik zoveel uren aan één stuk doorwerk. En dan soms achteraf zeggen, hé, waar haal ik die energie vandaan? Terwijl als ik thuis ben, zit ik achter de tv enzo, luieren. En toch zeg ik tegen mijn vrouw, schat, ik ben moe. Dus dat vind ik fijn. Daarom, ja.
0:01:30.000-0:02:24.000
Op de eerste plaats zijn die groenten uit Suriname duur. Dus ik dacht, ja, ik ga zelf kweken. Dan kan ik het goedkoop hebben. Dus zodoende is het begonnen. Maar het is niet zoals wij gedacht hadden. Want we zijn gewend seizoengebonden te planten. Dus dat moest ik ook nog leren. En daar valt toch één of ander ding tegen. Hé, hoe moet ik dat doen? Want dan heb je te maken met winter enzo. En op een gegeven moment moet ik toch leren. Hé, ik kom op de tuin… pas als het zonnig weer is. Hetzelfde idee had ik, zoals het in Suriname is. Als het zonnetje mooi warm is, dan ga je pas planten. Maar dat is hier niet het geval. Dus daar zit ik allemaal ook mee.
0:02:24.000-0:02:28.000
Dus met de jaren heen heb je dat moeten leren.
0:02:28.000-0:02:36.000
En dan zie je, oh, hoe moet ik dan die plantjes voorkweken. Thuis op het raam of boven de verwarming.
0:02:36.000-0:03:03.000
Aan de andere kant weer… Dat heb ik ook ondervonden. Dat ik op het werk met stress zit te werken enzo. En als ik hier bezig ben, dan is dat een ontlading voor mij. Dan vergeet ik dat stukje stress die ik naar huis meeneem. Dan tijdens de bezigheid… ontneemt dat van mij.
0:03:03.000-0:03:13.000
En dan is dat ook weer een fijn… Het voordeel ervan… En keer op keer ontdek je steeds meer dingen.
0:03:13.000-0:04:11.000
Ik had ook te maken met een arbeidsbeperking. Dus ik had heel veel last van RSI. En stijve nek, schouders. Dus ik kon mijn werk op een gegeven moment ook niet meer doen. En ik zei tegen de arts, ik hou van tuinieren. Toen zei hij, dat is juist goed, maar alleen moet je je niet overbelasten. Dus hier kun je doen wat je leuk vindt. En doordat je ook…Als je een beperking hebt van klachten met pijn. Als je gestresst bent, dan wordt het veel meer. Erger. En hierbij ontspannen. Niet dat je ontspannend werkt. Je bent wel ook inspannend aan het werken. Maar op een ontspannende manier, op jouw tempo. Dan voel ik mij qua gezondheid ook veel beter. En hij ook, net wat hij zegt. Hij was altijd gestresst van het werk. En als hij hier kwam, was het een ontlading voor ons.
0:04:11.000,0:04:14.000
Als ik hier ben, denk ik een beetje aan Suriname.
0:04:14.000,0:04:16.000
Ja, die historie van vroeger.
0:04:16.000-0:04:42.000
En dan hoe ik met Surinaamse planten hiermee bezig ben. Dat brengt mij terug naar mijn ouderlijke situatie toen. Toen ik nog bij mijn ouders woonde. Dat brengt me toch dichterbij. En zo ben ik hier bezig. Ik ben wel hier, maar ik ben niet hier. Dat is kort gezegd.
0:04:42.000-0:04:44.000
Ja.
0:04:44.000-0:05:55.000
Toen ik hier pas kwam, wist ik niet hoe ik andijvie moest planten. Ik dacht, ja, andijvie. Ik koop wel die bij de winkel. Maar ik ben geen andijvie-kenner. Want voor het eerst toen ik andijvie bij de winkel kocht, dan vond ik het niet lekker. En dan koop ik niet meer. Maar omdat ik een eigen moestuin heb, dan, ja, wat moet ik planten? Dus op een gegeven moment heb ik andijviezaadjes. Heb ik ze gezaaid en dan geplant. Maar dan wist ik niet hoe ik dat moet planten. Dan hebben die andijvie geplant zoals ik vroeger als kind bij mijn ouders pinda plantte. De afstand. De afstand en zo. Ik heb ze als pinda geplant. En dan lopen er tuinders hier langs en zeiden, wat plant jij daar? En ik zei, ja, andijvie. En dat was zo’n afstand, een korte afstand. Dan zegt hij, dat is niet goed. Ik zei, hoezo? Dat is te kort van elkaar. Dat moet veel wijder zijn. Maar ik ben een beetje, hoe moet je zeggen? Een koppig persoon. Ik ben een beetje een koppig persoon.
0:06:01.000-0:06:03.000
Zelf uitproberen, laten we dat zeggen.
0:06:03.000-0:06:59.000
Dus heb ik het laten groeien. Maar niet wetende, waarom mijn andijvie toch… Omdat ik op een onwetende manier zo heb geplant. Waar ze zelf tot nu toe, naar mijn ervaring. Ik praat over, wat ik nu vertel, is een geval van 25 jaar terug… Is niet van vandaag. En toch, in die 25 jaar, tot nu toe, is mijn andijvie, mag ik luid zeggen, dat het de beste is, dan hoe die andere mensen op hun manier planten. Het is per toeval, maar het is de beste manier. Als men volgens de instructie, als je hier zo’n les neemt, of adviezen vraagt aan de mensen, hoe je andijvie moet planten… is 40 centimeter van elkaar.
0:06:59.000-0:07:01.000
Van alle kanten zo.
0:07:01.000-0:07:55.000
Dus 40 bij 40. Zodat die andijvie zo open gaat. Maar bij mij is, ik zeg toch zo, zo schat ik 35 centimeter van elkaar. Dat is het gangpaadje eigenlijk. En dan een afstand van 10 centimeter. Achter elkaar zo. Dus dan gaan ze in de lengte groeien, naar boven. Dan kan die andijvie niet open gaan. Krijgt geen ruimte. Het is te kort. Waardoor die andijvie in de hoogte gaat groeien. Dan heeft die geen, omdat die in de hoogte groeit, dan is meer dan de helft… heeft geen zonlicht gekregen. Waardoor die bleek is. Die krijgt toch geen zon? Dan is die bleek. Maar dat bleek gedeelte is heel erg mals. En daardoor is die zo speciaal. Per toeval.
0:07:55.000-0:07:59.000
We zijn nu in de kas.
0:07:59.000,0:08:01.000
En hier hebben we onze klaroen.
0:08:01.000-0:08:03.000
Wij zeggen dat ‘bayem’.
0:08:03.000-0:08:05.000
In het Javaans is dat ‘bayem’.
0:08:05.000-0:08:08.000
En in het Surinaams is het ‘klaroen’.
0:08:08.000-0:08:22.000
Omdat het warm is, groeit het ook. Maar buiten kan het nog niet groeien. Want het is veel te koud. Maar zoals je ziet hebben we ook nog alle kleine plantjes. Die moeten nog een plekje vinden.
0:08:22.000-0:08:33.000
Dit zijn pinda planten. Die heb ik voorgezaaid. Die moeten nog buiten verplant worden. Ik heb vorig jaar… het is nog een experiment.
0:08:33.000-0:08:35.000
Vorig jaar voor het eerst.
0:08:35.000-0:08:42.000
Heb ik deze geplant. Ze groeien wel goed, maar ze dragen niet goed.
0:08:42.000-0:08:44.000
Niet zoveel als in de tropen.
0:08:44.000-0:08:59.000
Ik ben nog niet erg tevreden met de opbrengst. Dit jaar komen we van Suriname. We hebben toen zaadjes uit Suriname meegebracht. Met de hoop dat die zaadjes uit Suriname het beter doen.
0:08:59.000-0:09:19.000
Dan die van hier. Je kunt het natuurlijk vergelijken. Hollandse weer en Surinaamse weer. We hebben het geprobeerd. Ik heb foto’s gemaakt. Ik zal je laten zien wat het was. Ik heb het op FB gezet. En de mensen waren allemaal enthousiast. Hebben jullie pinda’s geplant in Nederland?
0:09:19.000-0:09:22.000
Ze geloven het niet. En dat is het mooie.
0:09:22.000-0:09:24.000
Een pinda boer uit Saramaka.
0:09:24.000-0:09:26.000
Dat is mijn geboorteplek.
0:09:26.000-0:09:28.000
In Suriname.
0:09:28.000-0:09:35.000
Een pinda boer uit Saramaka die pinda’s plant in Eindhoven. En dan moesten ze er allemaal om lachen.
0:09:35.000-0:09:37.000
Ze moesten erom lachen.
0:09:37.000-0:09:43.000
We zijn hier al meer dan 40 jaar in Nederland. En toen we pas hier waren…
0:09:43.0000:09:45.000
Heb je heimwee.
0:09:45.000-0:09:47.000
De heimwee was ontzettend groot.
0:09:47.000-0:09:49.000
Het meeste van de familie.
0:09:49.000,0:09:51.000
Hij komt uit een groot gezin.
0:09:51.000-0:09:53.000
Een hechte familie.
0:09:53.000-0:10:02.000
Hij was de enige die hier was. En dan was hij… Het was zo erg dat hij zelfs ziek van werd.
0:10:02.000-0:10:04.000
Ik werd zelfs ziek.
0:10:04.000-0:10:20.000
De eerste en beste keer dat hij naar Suriname kon gaan.
0:10:08.000,0:10:10.000
Dat we wat konden sparen. Was hij geweest, alleen geweest. We konden niet met onze gezin naar toe gaan. En heeft het wel een beetje geholpen. Maar er was altijd een drang. De eerste en beste kans dat ik terug kan gaan.
0:10:20.000-0:10:22.000
Ga ik terug.
0:10:22.000-0:11:12.000
Maar met de jaren heen. Je hebt je al een beetje gesetteld. Je kinderen zijn groot geworden. Je hebt kleinkinderen. We hebben nu onze moestuin hier. Net wat hij net verteld. Je vergeet Suriname een beetje. Alsof het tropisch is. Dan is het net als in de tropen. Is die heimwee minder en minder aan het worden. En vooral als je die Surinaamse gewassen… Want we planten veel Surinaamse gewassen. Dat ga je pas straks zien in de hoge zomer. Wanneer het echt warm is. Dan zie je dan de klaroen. De grote en de kleine klaroen. Nu heb je kleine klaroen in de kas. Want het is warm in de kas. Net als tropisch. Dan hebben we straks ook de sopropos. De pare. Noemen we dat ook in het Javaans. Dan hangen ze daar. Insha’Allah. Met Gods wil. Dan hebben we ook kimpol.
0:11:12.000-0:11:16.000
Die taro’s. Ja daar, die taro.
0:11:16.00-0:11:32.000
Op Suriname zeggen ze de Chinese tyres. En dan hebben we dan de pompoenen. Dus we hebben heel veel Surinaamse gewassen. Wat we hier planten. Nu is het Hollandse gewassen. Want het is nog een beetje koud. Dan hebben we de peulen. De andijvie.
0:11:32.000-0:11:34.000
En die dingen toch schat? Die…
0:11:36.000-0:11:38.000
Dat is Indonesisch.
0:11:38.000-0:11:40.000
Het is een soort plant. Je kan het hier niet kopen.
0:11:40.000-0:11:44.000
Volgens mij zijn we een van de weinigen die dat heeft. En dat kan je ook niet bij ieder gerecht toepassen.
0:11:44.000-0:11:56.000
Maar alle Javanen kennen het hoor. Alle Javanen eten het. En ook de Indonesische Javanen kennen het. Dus niet de Surinaamse Creolen. Of de Hindostanen. Dus wij.
0:11:56.000-0:12:42.000
En dat past alleen in een bepaald gerecht. Omdat ik veel over Suriname praat… Ik voel me ook Indonesisch. Omdat ik ook Indonesische achtergrond… Mijn vader. Mijn opa en mijn oma zijn Javaans. Maar alleen mentaal. Je hebt de Surinaamse mentaliteit. Snap je dat is weer anders. Je roots. Je uiterlijk. Je bent Javaans maar je bent in een andere cultuur. Dus dat heb je. Maar aan de andere kant weer. We hebben ook. Of een voordeel. We zijn ook. De Javaanse traditie. Moesten wij het ook hoog houden. Ondanks dat wij niet uit Indonesië zijn gekomen. Kennen we ook de Indonesische traditie. We leven het ook na.
0:12:44.000-0:14:36.000
En we hebben dat ook natuurlijk meegekregen. Van onze grootouders. Van onze ouders. Om de traditie ook te blijven behouden. Grotendeels dan. Wij wonen wel in Suriname. Dat is een westers land. Maar de traditie van de Indonesische. Kennen wij nog allemaal. Het is gewoon ons met een paplepel ingegoten. In de zin van de taal. Niet het Bahase Indonesische. Maar de Javaanse taal kennen wij nog steeds. Hoe we met onze ouders omgaan. Respect hebben. Dat geven we natuurlijk ook weer aan onze kinderen door. Hoe ver het naar hun binnendringt. Dat weten we ook niet. Want ze zijn weer in een andere maatschappij. Maar het Javaanse zijn wij nog steeds. Onze eten. Onze gewoontes. Hebben wij allemaal nog steeds. Want we hebben dat zelf gezien. Toen we in Indonesië waren. Grotendeels komt het nog overeen. En als wij dan ooit weer naar de buurt gaan. Dan komt het nog overeen. Doordat wij hier ook veel Surinaamse groenten planten. Uit Indonesië kennen ze die groenten ook. Dus hebben wij dat ook geleerd. Als we op visite gaan naar ouderen. Dat wij daar ook iets mee brengen. Kijk hier in Nederland. Kunnen jullie een bloemetje mee brengen. Dat doe je wel. Maar wij zien het er een stukje anders van. Een bloemetje die verwelkt heel snel. Wij brengen iets eten mee. En wij hebben toevallig onze groenten. En dan zijn Surinaamse groenten. Ook uit Indonesië. En dan gaan wij dat aan de ouderen brengen. En dan vinden ze het natuurlijk heel mooi. En heel leuk. Want deze groenten kopen ze eigenlijk bijna nooit in de toko. Want het is hartstikke duur. Dus als wij dat voor ze brengen. Zijn ze echt heel blij en dankbaar. Dat ze zeggen. Dat heb ik zo lang niet gegeten. Of jaren niet gegeten. Dan denken ze van. Oh ja, wij eten het eigenlijk bijna heel vaak. Dus dan ben ik aan de kant ook heel blij dat ik dat kan doen.
0:14:36.000-0:15:34.000
Ik heb laatst op tv. Op het nieuws zelfs. Gehoord dat tuinen… Veel tuinen verdwijnen. En een mevrouw heeft zelf verteld. Dat die 9 jaar moest wachten. Voor een tuin. En die persoon die werkt ook. Op kantoren. Ze is bij de ICT. En die werkt de hele dag achter de schermen. Achter de computer enzo. Maar dan heeft ze zijn tuin zodanig ingericht. Dat ze daar ook een werkplek kon maken. En als ze daar werkt. Dan voelt ze die rust enzo. Dan is het op hetzelfde van mij. Wat ik net vertel. Als ik hier ben. Heb ik zo’n ontlading. En dan begrijp ik dat stuk heel goed. Want ik weet wat dat is. En dan. Als wij stil zouden staan. Op dit stuk. En als je ook mensen hiermee in kunt stimuleren. Dan is het heel goed. Dan zou het echt een bijdrage zijn.
0:15:34.000-0:15:48.000
Daarom hoop ik ook dat deze tuin zo lang mogelijk mag blijven. Want toen wij pas hier waren. Was er nog heel veel open plekken. Het was nog niet zo druk. Met zoveel mensen. Want nu staat er echt mensen in de wachtrij. Van een aantal jaren.
0:15:48.000-0:15:50.000
Minstens 2 jaar.
0:15:50.000-0:15:52.000
2 of 3 jaar zelfs.
0:15:52.000-0:15:54.000
Het begint te regenen.
0:15:54.000-0:16:04.000
En als het verdwijnt. Dan is het jammer. Men moet hier beter erover nadenken. En over waken. Dat het niet gebeurt.
0:16:08.000-0:16:50.920
[Muziek]
