Sint‑Wilgefortisgesticht
Het gebouw dat nu Het Klooster heet, heette lange tijd officieel het Sint-Wilgefortisgesticht; een verwijzing naar een vrouwelijke heilige die zich ontfermt over de bedroefden. Het gesticht werd gebouwd in 1911 en bood onderdak aan de Dochters van Maria en Joseph. Deze congregatie had vestigingen op meerdere plekken in Noord-Brabant, en hield zich veel bezig met onderwijs, zorg en liefdadigheid.
Ook in Waalre vervulden de zusters een dergelijke rol. In het kloostercomplex kwam een meisjesschool, waar de zusters lesgaven aan meisjes uit Waalre en omstreken. Niet alleen de lees- en schrijfvaardigheid was hierbij belangrijk, maar ook het bijbrengen van de katholieke normen en waarden.
Riek Waterschoot vertelt in het boek 100 Jaar Het Klooster, Hart van ons dorp over haar herinneringen aan de lesmethodes van de zusters: “Als de dag van gister weet ik nog dat mijn Moeder, mij de eerste schooldag, naar de kleuterschool bracht. […] Ik stond stijf van de spanning, kon geen woord uitbrengen. Dat kwam vooral omdat ik mijn moeder ooit had horen zeggen […] dat de zusters haar vroeger, als ze eens ‘stout’ was, in het donkere kolenhok, op de gang opsloten. En daarna, met een rozenkrans – die ze altijd bij zich droegen – tegen de deur sloegen en riepen met bromstem: hier is de boze wolf!’”
Zorg en onderdak in Het Klooster
Aangrenzend aan het Sint-Wilgefortisgesticht bevond zich een klein verzorgingstehuis. In een tijd waarin overheidszorg nog beperkt was, leverden de zusters hiermee een waardevolle bijdrage aan de gezondheid van de Waalrese parochianen. In het bescheiden ziekenhuisje kon iedereen terecht voor zorg, zowel kinderen als volwassenen: de zusters stonden voor iedereen klaar. Dorpskinderen die het aandurfden om stiekem door de heg van de kloostertuin te kijken, zagen de zusters hier vaak wandelen met ouderen die door hen verzorgd werden.
Tijdens en na de Tweede Wereldoorlog boden de zusters van het Sint-Wilgefortisgesticht hulp aan mensen die dat nodig hadden. Nel Rogmans Camps herinnerde zich hoe zij, net na het einde van de oorlog, met haar gezin uit hun ernstig beschadigde huis in Eindhoven vertrok en onderdak vond bij een familie in Waalre. Voor eten, én voor een plek om te schuilen, konden zij terecht bij de zusters: “In Het Klooster werden maaltijden verschaft aan evacuées in Waalre. […] Samen met heel veel andere hongerigen hebben we daar staande gegeten. Een mooie herinnering heb ik aan de prachtige bossen en aan de tuin waarin we mochten spelen. Ook was er een grote schuilkelder, waar hele grote appels lagen, die er prachtig uitzagen. Je mocht er alleen van eten als er luchtalarm was. De angst dat de Duitsers terug zouden komen was er nog steeds.”
Vertrek van de zusters
Decennialang was het Sint-Wilgefortisgesticht een belangrijke hoeksteen van het religieuze gemeenschapsleven in Waalre-dorp. Na verloop van tijd begonnen zich echter moeilijkheden voor te doen voor het klooster. In de jaren ‘60 kwamen de ontzuiling en ontkerkelijking in Nederland in een stroomversnelling. Steeds minder ouders stuurden hun kinderen naar religieus onderwijs; christelijke zorginstellingen maakten plaats voor tehuizen zonder religieuze insteek. De zusters van het Sint-Wilgefortisgesticht kregen te maken met een afname in het aantal roepingen, waardoor het lastig was om nieuwe zusters aan te trekken. Door deze moeilijkheden besloten de Dochters van Maria en Joseph in 1973 om Waalre te verlaten. Het Sint-Wilgefortisgesticht sloot zijn deuren als religieus instituut.
Gemeenschapshuis en ontmoetingscentrum
Ondanks dat de religieuze component was verdwenen, bleef Het Klooster een betekenisvolle plek voor de bewoners van Waalre. Na het vertrek van de zusters werd het gebouw beschikbaar gesteld voor allerlei lokale verenigingen en evenementen. Hierdoor groeide Het Klooster uit tot hét ontmoetingscentrum in Waalre-dorp, met een grote diversiteit aan activiteiten: koorrepetities, theatercursussen, groep-8-musicals, lezingen door de Volksuniversiteit Waalre, buitenschoolse opvang, en zelfs disco’s voor de lokale jeugd. In 1987 kreeg het gebouw de status van rijksmonument, waarmee het belang van Het Klooster als religieus en maatschappelijk erfgoed werd erkend. Later werd het gebouw gemoderniseerd met een lift en een ruime glazen hoofdingang met foyer.
Herbestemming en modernisering
Rond 2018 zag het er een tijdlang niet goed uit voor Het Klooster. Door financiële problemen was het een ‘hoofdpijndossier’ geworden voor de gemeente, wat een groot thema was bij de gemeenteraadsverkiezingen van dat jaar. De toekomst van Het Klooster als gemeenschaps- en ontmoetingscentrum was onzeker geworden. Gelukkig kon het gebouw in 2019 verkocht worden aan een initiatiefnemer met plannen voor herbestemming. De aanbouw uit de jaren ‘50 werd gesloopt en vervangen door een woon- en zorgcomplex voor ouderen. De monumentale delen van het gebouw werden grondig gerestaureerd en gemoderniseerd. Ook met al deze veranderingen bleef het karakter van Het Klooster als gemeenschapshuis en ontmoetingscentrum bewaard.
